Miqdarına görə isimlər
Miqdarına görə isimlər 2 qismə bölünür:
-tək isimlər,söhbət yalnız bir predmetdən gedirsə
вещь, стекло, кошка ;
-cəm isimlər,söhbət bir neçə predmetdən gedirsə
вещи, стёкла, кошки ;
Ancaq elə isimlər də vardır ki,onlar miqdarına görə yalnız bir formada olurlar
-yalnız tək halda olan isimlər.Bu isimlər kəmiyyət sayları ilə uyğunlaşmır və onları saymaq mümkün deyil
a)toplu isimlər :
листва, молодёж, детвора ;
б) həqiqi isimlər:
бензин, молоко, нефть, асфальт, фарфор ;
в)mücərrəd isimlər :
белизна, злоба, темнота, беготня, чтение ;
г) Astronomik obyektlərin adları :
Марс, Луна, Венера ;
д) coğrafi adlar:
Азербайджан, Каспий, Кура ;
е) müxtəlif şəkildə hallanan isimlər:
бремя, вымя, пламя, темя ;
-yalnız cəm halda olan isimlər.Bu isimlərin cinsi və halı təyin olunmur.
a)vahid (tam) kimi anlaşılan iki eyni hissə tərkibli premetlərin adları
брюки, ворота, перила, сани, очки, грабли, качели ;
Qeyd: İki eyni hissə tərkibli isimlərlə cüt isimləri qarışdırmayın.Onlar miqdarca 2 cür olur:
ботинки (ботинок), серьги (серьга) ;
б) material və onların qalıqlarının adları:
белила, чернила, духи, опилки, очистки ;
в) zaman müddətlərinin adları,oyunlar:
каникулы,жмурки,прятки,будни ;
г) fəaliyyət və təbiətin vəziyyət adları
хлопоты, сумерки, дебаты ;
д) müxtəlif coğrafi adlar
Афины, Карпаты, Альпы, Физули (город), Фили, Жигули ;
Kişi cinsinə mənsub isimlərin adlıq halının cəmi
1.Bir sıra kişi cinsinə mənsub isimlərin adlıq halının cəmi –а,-я və yaxud –и,-ы sonluqlu olurlar.
Yadda saxla:
А) директора, доктора, профессора, инспектора, берега, века, города, корма, номера, стога, фельдшера.штемпеля, желоба, жернова, повара, строжа, катера, кителя,
обшлага, тополя, округа, ордера, отпуска, паспорта, адреса, сорта, якоря;
Б) агитаторы, авторы, аптекари, лекторы, лидеры, договоры, порты, месяцы, бухгалтер,
выборы, инженеры, конструкторы, торты, фронты, шофёры, редакторы, корректоры,
ораторы, офицеры, гербы, конюхи, приговоры, ревизоры, снайперы, стажёры.
2.Cəmdə olan bəzi isimlər mənaca fərqlənirlər,ona görə də adlıq halın cəmində 2 formaya malik olurlar
лист-листы (vərəq) və листья (ağac)
зуб-зубы (insanın dişi) və зубья (mişarın dişi)
корень-корни (bitkilərdə) və коренья (tərəvəzdə)
лагерь-лагеря (hərbi) və лагери (ictimai-siyasi qrup)
муж-мужи (dövlət xadimləri) və мужья (həyat yoldaşı)
колено-колени (insanın) və колена (cinslərə ayırma)
сын –сыны (vətənin) və синовья (valideynlərin)
мех-меха (heyvanlarda) və мехи (dəmirçinin körüyü)
пояс-пояса (qayış,kəmər,toqqa) və поясы (coğrafi)
провод-провода (şunur) və проводы (yola salmaq)
пропуск-пропуска (sənədlər) və пропуски (proqul)
счёт-счeта (ödəniş üçün) və счёты (hesab üçün uyğunlaşdırma)
тормоз-тормоза (maşında) və тормозы (əngəlləmək)
учитель-учителя (müəllim) və учители(nəzəriyyə baniləri)
хлеб-хлеба (dənli bitkilər) və хлебы (bişirilmiş şirniyyat)
цвет-цвета (boya rəngi) və цветы (bitki)
3.İsmin cəm halının ikili formalarının da olması mümküdür (-А,-Я sonluqlu əsasən danışıq dilinin tərkib hissəsi kimi)
ветры-ветра, годы-года, цехи-цеха (-A sonluğu həmişə vurğulu olur).
4.Kişi cinsinin –ЁНОК,-ОНОК sonluqlu isimlərinin sonluğu cəmdə -АТ,-ЯТ suffiksləri ilə əvəz olunur.
Цыплёнок-цыплята, телёнок-телята
медвежонок-медвежата, ребёнок-ребята
5.Bir qisim isimlər cəmdə yeni leksik mənaya malik olurlar
огонь (alov)-огни (işıq)
вода (maye)-воды (müalicəvi,territorial)
торг (alış-veriş,ticarət)- торг (auksion)
грязь (zibil)-грязи (müalicəvi palçıq)
масло (kərə yağı)-масла (efir yağı)
сахар (ərzaq)-сахара (bioloji)
песок (şəkər)-пески (səhra qumu)
порог (evin kandarı)-пороги (çayın dibində köndələn daş təpə)
мозг (ilik,ağıl)-мозги (xörək)
Cəm isimlərin hallanarkən bəzi xüsusiyyətləri
Adlıq halda isimlərin düzgün yazılışı
1.Cəm isimlərin adlıq halda 1-ci dərəcəli hallanması
-HЯ sonluqlu isimlər.
Əgər -HЯ qarşısında saitdirsə,onda Ь yazılır,yox əgər samitdirsə onda, Ь yazılmır.
Яблоня-яблонь, героиня-героинь, пустыня-пустынь, княгиня-княгинь.
Вишня-вишен, скворечня-скворечен, башня-башен, спальня-спален.
İstisna hal-барышень, боярышень, деревень, кухонь
-ЬЯ sonluqlu isimlər
Vurğu -ЕЙ altında ,vurğusuz -ИЙ yazılır .
Статья-статей, скамья-скамей,
Шалуний-шалуний, гостья-гостий
Yaddasaxla! вафель, ватрушек, двоен, кочерёг, капель, цапель, свечей (свеч), западней, кеглей, гор, дынь, рощ, сабель, туч, туфель, барж, галош, кур, простынь, каём,
зорь, серёг, судей, дядей, тётей, сестёр, земель, ноздрей, нянь, пригоршней, свадеб.
2.Cəm isimlərin adlıq halda 2-ci dərəcəli hallanması
-ИЕ və ЬЕsonluqlu isimlər ИЙsonluqlu isimlərə çevrilir.
Заявление-заявлений, здание-зданий, побережье-побережий
İstisnahal-ружьё-ружей.
Yaddasaxla! мест, окон, дел, полей, морей, ушей, облаков, болот, болотцев, плоскогубцев, очков, плечиков, оконцев, солдат, сапог, доньев, щупальцев, рельсов, санаториев, зятьёв, поленьев, валенок,
волос, дупел, вёсел, оленей, коленей, небес, чудес, апельсинов, мандаринов, томатов,
помидоров, баклажанов, граммов, килограммов, метров, километров, гектаров, аршин, погон,
комментариев, носков, чулок, ботинок, башкир, цыган, турок, грузин, осетин, кадет, партизан, человек, оладий, копий, противней, блюдец, яблок, колец, подмастерьев, полотенец, стёлок, платьев, верховьев, устьев, низовьев.
İsimlərin birgəlik halda düzgün yazılışı.
1.Birgəlik halın 3-cü dərəcədə hallanan isimləri дочь, дверь, лошадь bu cür variant sonluğa malik olurlar :-МИ (ədəbi forma),-ЯМИ (danışıq dili forması).
Дочерьми (дочерями), лошадьми (лошадями), дверьми (дверями)
2.-ОВ,-ЕВ,-ЫН,-ИН sonluqlu familiyalar birgəlik halda aşağıda sonluğa çevrilirlər :
-ЫМ (rus familiyaları): Пушкиным, Тургеневым
-ОМ (xarici familiyalar): Дарвином, Чаплином
3.-ОВ,-ЕВ,-ЫН,-ИН,-ОВО,-ЕВО,-ЫНО,-ИНО sonluqlu coğrafi adlar birgəlik halda –ОМ sonluğu ilə əvəz olunur:
Sayta dərc etdi: Kənan0001
Məlumat Saytda şərhləri oxumaq, şərh yazmaq, xəbər göndərmək üçün QEYDİYYATDAN keçməyiniz lazımdır.
