İkili Y-xromosom. «Aşırı-erkək» sindromlu insanlar necə yaşayır?

Məktəb vaxtı biologiya dərsindən bildiyimiz kimi kişilərdə iki ədəd xromosom: X və Y olur. X-xromosom anadan gələn qadın xromosomu, Y isə kişi xromosomudur. Lakin, mində bir halda kişi əlavə Y-xromosom ala bilər.

İlk dəfə əlavə kişi xromosomlu kişi cinsi 1961-ci ildə aşkar edilmişdi.

O zaman bu kəşf ictimaiyyəti ayağa qaldırdı. Üçüncü xromosomun mövcudluğuna «aşırı erkək sindromu» adı verildi. XYY sahibləri arasında cinayətkarların sayı həddinin aşılması müşahidə edilirdi.

Onda bu iki faktı tez birləşdirdilər və yeni kəşf haqqında elan verdilər ki, cinayətə meyllik genetika ilə şərtlənir.

Əslində, cinayətə şübhəsiz ki, heç bir proqramlaşdırma yoxdur. Cinayətə meylliliyin əlavə Y-xromosomla əlaqəli olmadığını bircə dünyada bu cür «aşırı erkəklərin» cinayətkarlardan qat-qat az olduğuna görə izah etmək olmur.

Ancaq belə insanlar həqiqətən də əsl cinayətkarların portreti ilə kəsişən bir sıra xüsusiyyət və meylliliklərə malikdir.
«Aşırı erkəklərin» xüsusiyyətləri hansılardır?

Bəzən belə adamlar tam normal olurlar. Heç bir aşkar çatışmazlıqları olmur. Buna baxmayaraq, bu cür keyfiyyətlər yığınına çox tez-tez rast gəlinir:

- Təhsil almaqda problem;
- Bədən quruluşu və xarici görünüş;
- Sürətli böyümə;
- Yöndəmsizlik;
- Nitq pozuntusu;
- Hiperaktivlik.

Kişidə Y xromosomun daha çox, məsələn, XYYY və ya hətta XYYYY olduğu hallar da var. Bunlar çox nadir hadisələrdir – orta hesabla milyonda bir oğlanda olur. Bu cür anomaliyalar çox vaxt ciddi nəticələrə gətirib çıxarır: nitq inkişafının gecikməsi, əqli inkişafda ciddi problemlər, üz asimmetriyası və sonsuzluq. Tez-tez belə insanların gözləri arasında çox böyük məsafə olur.

Əlavə xromosomu olan məşhur insanlar.

Əlavə xromosom elə də dəhşətli bir şey daşımır. Buna sübut kimi üçüncü xromosom sahiblərinin bu təsirli və çox tam olmayan siyahısına baxın:
• Corc Vaşinqton, ABŞ prezidenti;
• Stiv Cobs, Apple-in təsisçisi;
• Tom Kruz, aktyor;
• Lu Ferrinyo, aktyor, şoumen və bodibilder;
• Çar Tutanxamon və s.

Kişilərdə əlavə Y xromosom qazanmaq şansı mində birə bərabərdir. Onun sahiblərinin əksəriyyəti hətta öz xüsusiyyətlərindən xəbərsizdir.

Tom Kruz bütün maneələrə baxmayaraq əlavə xromosomla məşhur aktyor oldu.

Amma bu xüsusiyyət irsən ötürülmür, çünki cinsiyyət hüceyrələrinin fonunda əlavə xromosom məhv olur.

Siyahının yuxarısında sadalanan simptomlar, hətta xromosom dəstinin tam qaydasında olduğu halda belə müasir cəmiyyətimizdə çox tez-tez müşahidə olunmağa başladı. Şəxsən mən (bu məqaləni hazırlayan bir müəllif) özümdə, xromosom dəstinin tam qaydasında olmasına baxmayaraq, bu siyahıda qeyd edilən simptomların yarısını tapdım.

Qadınlarda necədir?

Maraqlıdır ki, elmə əlavə X xromosomunun olması halı da məlumdur. O da olduqca geniş yayılıb – min qızdan birində rast gəlinir. Təkcə bir məqam ondadır ki, əlavə qadın xromosomu onun sahibinin nə xarici görünüşünə, nə də fiziologiyasına heç təsir etmir. Buna görə də uzun müddət bu xüsusiyyəti hətta tapa bilmirdilər, axı əgər simptomlar yoxdursa – tədqiqat aparmağa da motivasiya olmayacaq.

Qadın orqanizmi bütövlükdə, kişiyə nisbətən daha kompleks şəkildə müdafiə olunub. Məşhur bir qayda var: qadın insan genlərinin bünövrəsinə cavabdehdir.

Amma kişilər üzərində təbiət həvəslə təcrübə aparır. Ətraf mühitə uyğunlaşmaya görə cavab verən müxtəlif cür xüsusiyyətləri ötürmək kişinin işidir.