“31 Mart tarixi yaddaş və milli ədalət uğrunda mübarizə günüdür” -DEPUTAT DANIŞDI

“Hər il martın 31-i Azərbaycan xalqı üçün dərin kədər və milli yas günüdür. 1998-ci ildən başlayaraq dövlət səviyyəsində qeyd olunan bu tarix, yalnız bir günün deyil, əsrlik faciənin, sistematik məhvetmə siyasətinin və unudulmaz itkilərin simvoluna çevrilmişdir”.

Bu sözləri açıqlamasında Millət Vəkili Naqif Həmzəyev bildirib.

Onun sözlərinə görə , Azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən soyqırımı siyasətinin dərin tarixi kökləri vardır:

” Erməni millətçiləri tarixin müxtəlif mərhələlərində mifik "Böyük Ermənistan" ideyasını gerçəkləşdirmək məqsədilə soydaşlarımıza qarşı etnik təmizləmə, deportasiya və soyqırımları həyata keçirmişlər. Bu siyasətin ən dəhşətli təzahürlərindən biri 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermişdir.

1918-ci ilin 30 mart - 3 aprel tarixlərində Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri xüsusi qəddarlıqla kütləvi qırğınlar törətmişlər. Bu qırğınlarda Bakı şəhərinin 6 min silahlı əsgəri "Daşnaksutyun" partiyasının 4 minlik silahlı dəstəsi iştirak etmişdir.

Bakı şəhərində, habelə Bakı quberniyasına daxil olan Qarabağ, Naxçıvan, Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Salyan, Zəngəzur, İrəvan və digər ərazilərdə 30 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, 10 minlərlə insan öz torpaqlarından qovulmuşdur. Qurbanlar arasında yalnız azərbaycanlılar deyil, minlərlə ləzgi, yəhudi, rus, avar və talış milliyyətinə mənsub insanlar da olmuşdur.

Yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mədəniyyət abidələri, məscid və qəbiristanlıqlar yerlə-yeksan edilmişdir.

Şamaxıda baş vermiş hadisələrin tam mənzərəsi bu günə qədər tam formalaşmamışdır, çünki ilkin məlumat mənbələrinin böyük hissəsi Sovet dövründə məhv edilmişdir. Bununla belə, mövcud sənədlər kifayət qədər dəhşətli faktları ortaya qoyur.

1918-ci il iyulun 15-də yaradılmış Fövqəladə İstintaq Komissiyası Şamaxı qəzasındakı 120 kəndin 86-sının erməni təcavüzünə məruz qaldığını təsdiqləmişdir.

Ekspertlərin rəyinə görə Şamaxıda 7 min nəfər, o cümlədən 1653 qadın və 965 uşaq öldürülmüşdür.

Yerli tədqiqatçıların apardığı araşdırmalar (100-ə yaxın şahidin ifadələri əsasında) daha ağır rəqəmlər ortaya qoyur: şəhərdə 14-16 min, 40 kənd və obada 6-8 min nəfər qətlə yetirilmiş, 18 mindən çox insan didərgin düşmüşdür.

Quba qırğınları zamanı şəhərdə 2900-dək, Quba qəzası üzrə isə 4000 nəfərdən artıq insan həlak edilmiş, 122 kənd tamamilə dağıdılmış, 2750-dən çox ev yandırılmışdır.

2007-ci ilin aprelinde Quba stadionunun təmiri ilə əlaqədar aparılan qazıntı işləri zamanı kütləvi məzarlıq aşkarlandı. Məzarlıqdan tapılan qalıqlar arasında 500-dək insan kəlləsi vardı -bunların 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara aid idi. Tibbi ekspertiza və antropoloji araşdırmalar bu insanların 1918-ci ildəki soyqırımın qurbanları olduğunu sübuta yetirdi.

Qubada aşkarlanan sümüklərdə güllə izinə rast gəlinməmişdir. Qurbanlar küt alətlər, balta və xəncərlə öldürülmüş, bəzilərinin başına isə mismar vurulmuşdur. Xüsusi qəddarlıqla öldürülən insanlar su arxlarına və quyulara doldurularaq üzərləri torpaqla örtülmüşdür.

1918-ci ilin əvvəlindən başlayaraq erməni silahlı dəstələri İrəvan quberniyasında da azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlar həyata keçirmişlər. 1918-ci ilin martına qədər:

İrəvan qəzasında 32 kənd

Eçmiədzin qəzasında 85 kənd

Novo-Bəyazid qəzasında 7 kənd

Sürməli qəzasında 75 kənd, cəmi 199 kənd darmadağın edilmiş, 135 min azərbaycanlı məhv edilmişdir. 1918-ci il aprelin 29-da Gümrü yaxınlığında əsasən qadınlar, uşaqlar və yaşlılardan ibarət 3 min nəfərlik azərbaycanlı köçü pusquya salınaraq son nəfərinədək məhv edilmişdir.

Zəngəzur qəzasında isə 115 azərbaycanlı kəndi məhv edilmiş, 3257 kişi, 2276 qadın və 2196 uşaq öldürülmüş, 50 mindən çox azərbaycanlı qaçqına çevrilmişdir.