Ay necə yaranıb? - Yeni missiya sirri aça bilər

Merkuriyə doğru hərəkət edən “BepiColombo” kosmik missiyasının toplayacağı məlumatlar Ayın yaranması ilə bağlı yeni ipucları verə bilər. Tədqiqatçılar planetlərin formalaşdığı dövrdə baş verən nəhəng toqquşmaların Yerin təbii peykinin yaranmasında hansı rolu oynadığını aydınlaşdırmağa çalışırlar.

Loading.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, irəli sürülən fərziyyələrdən birinə görə, təxminən 4,5 milyard il əvvəl Merkuri formalaşmaqda olan Yerlə toqquşa bilərdi.

Bu zaman kosmosa yayılan qalıqların sonradan Ayın yaranmasında iştirak etdiyi ehtimal olunur. Lakin bu ssenari hələ təsdiqini tapmayıb.

“BepiColombo” nəyi araşdıracaq?

2018-ci ildə kosmosa göndərilən “BepiColombo” missiyasının əsas məqsədi Merkurinin quruluşunu, səthini və kimyəvi tərkibini öyrənməkdir. Aparatın daşıdığı iki orbital modul müasir elmi cihazlarla təchiz olunub.

Səthin kimyəvi və mineral tərkibinin ətraflı araşdırılması alimlərə Merkurinin Günəş sisteminin hansı hissəsində və hansı şəraitdə formalaşdığını anlamağa kömək edə bilər.

Merkuri əvvəllər başqa yerdə olub?

Hazırda Merkuri Günəşə ən yaxın planetdir. Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar onun əvvəlcə Günəş sisteminin başqa hissəsində, ehtimal ki, Marsın yaxınlığında formalaşdığını düşünürlər. Planetin qeyri-adi quruluşu — böyük və sıx nüvəsi, eləcə də nisbətən nazik xarici təbəqələri bu fərziyyəyə marağı artırır.

Avropa Kosmik Agentliyinin “BepiColombo” layihəsi üzrə baş elmi əməkdaşı, professor Cerent Consun izahına görə, mümkün ssenarilərdən biri Merkurinin formalaşma dövründə başqa iri göy cismi ilə toqquşmasıdır. Belə bir hadisə planetin xarici təbəqələrinin mühüm hissəsini itirməsinə səbəb ola bilərdi.

Merkurinin əsasən dəmirdən ibarət nüvəsi planetin kütləsinin təxminən 65 faizini təşkil edir. Yer üçün bu göstərici təxminən 32 faizdir.

Berlin Texniki Universitetinin professoru Dirk Şultse-Makux Merkurinin itirdiyi materialın Ayın yaranmasında iştirak edə biləcəyini ehtimal edir.

Arizona Universitetinin tədqiqatçıları isə fərqli ssenari irəli sürürlər. Onların fikrincə, Merkuri sonradan Yer və Veneranı formalaşdıran göy cisimləri ilə toqquşa, xarici təbəqələrindəki materialın bir hissəsi həmin cisimlərə keçə bilərdi.

Kalium və torium hansı ipuclarını verir?

NASA-nın “MESSENGER” missiyasının 2011–2015-ci illərdə topladığı məlumatlar Merkurinin kimyəvi tərkibi barədə mühüm suallar yaradıb. Planetdəki kalium və torium göstəricilərinin Marsdakı göstəricilərə yaxınlığı alimlərin diqqətini çəkib.

“BepiColombo” missiyasının tədqiqatçısı Yohannes Benkhoff bildirib ki, kalium yüksək temperaturda asanlıqla buxarlanır, torium isə istiyə daha davamlıdır. Buna baxmayaraq, Merkuridə gözləniləndən xeyli çox kalium aşkarlanıb.

Bu nəticələr planetin hansı temperatur şəraitində formalaşdığını və mümkün toqquşmalar zamanı hansı dəyişikliklərə məruz qaldığını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. Yeni ölçmələrin müxtəlif fərziyyələri qiymətləndirməyə kömək edəcəyi gözlənilir.

İki aparat Merkurini birlikdə öyrənəcək

“BepiColombo” Avropa Kosmik Agentliyi ilə Yaponiya Aerokosmik Tədqiqatlar Agentliyinin - JAXA-nın birgə layihəsidir. Missiyaya “Mercury Planetary Orbiter” və “Mercury Magnetospheric Orbiter” adlı iki aparat daxildir.

Layihə NASA-nın “Mariner 10” missiyasının hazırlanmasında mühüm rol oynayan italiyalı alim Cüzeppe “Bepi” Kolombonun şərəfinə adlandırılıb.

Missiyanın rəhbəri Santa Martinesin sözlərinə görə, Merkuriyə çatmaq və onun yaxınlığında işləmək Günəşə yaxınlıq səbəbindən olduqca çətindir. İki orbital aparatın birgə müşahidələri isə planet haqqında daha dolğun məlumat əldə etməyə və Günəş sisteminin erkən tarixini daha yaxşı anlamağa imkan verəcək.